Rękojmia za wady fizyczne rzeczy – wskazówki dla przedsiębiorców.

Zamiany przepisów o rękojmi wprowadzone do kodeksu cywilnego w 2016 r. dość istotnie zmieniły uprawnienia przedsiębiorców. Zatem chcąc ułatwić przedsiębiorcom korzystanie z ich praw w przypadku stwierdzenia wady fizycznej rzeczy przedstawiamy możliwe sposoby obrony przysługujące przedsiębiorcy zgodnie z kodeksem cywilnym.

WADA FIZYCZNA

W pierwszej kolejności wskazać należy, że o wadzie fizycznej można mówić wtedy kiedy rzecz nie jest zgodna z umową, na przykład:

1) rzecz nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia – zakupiona drukarka nie drukuje,

2) nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór – konsument zamówił połyskujące kafelki w kolorze szarym a otrzymał od sprzedawcy szare i matowe kafelki,

3) nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia – konsument poinformował sprzedawcę, że chce kupić półki na książki i wskazał ich wagę, a półki po ich zakupieniu nie mogą być obciążone takim ciężarem,

4) została kupującemu wydana w stanie niezupełnym – m.in. brak części potrzebnej do prawidłowego użytkowania rzeczy.

W przypadku jeśli konsument stwierdzi wadę fizyczną rzeczy może skorzystać z jednego z następujących uprawnień:

- może żądać obniżenia ceny rzeczy

- może odstąpić od umowy

- może żądać naprawienia rzeczy lub wymiany rzeczy na wolną od wad

Stąd pojawia się pytanie: jak przedsiębiorca może skutecznie realizować swoje uprawnienia w przypadku gdy otrzyma od konsumenta jedno z wyżej wskazanych żądań?

UPRAWNIENIA PRZEDSIĘBIORCY

Przede wszystkim pierwszym sposobem rozwiązania sporu z konsumentem powinna być naprawa lub wymiana rzeczy na wolną od wad. Jeśli przedsiębiorca tego dokona, konsument nie ma prawa odstąpić od umowy albo żądać obniżenia ceny. Przy czym przedsiębiorca powinien pamiętać o tym, że taka naprawa lub wymiana zgodnie z art. 560 §1 k.c. musi być dokonana "niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności” dla konsumenta. Co więcej, zdaniem sądów (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2013, sygn. akt I ACa 173/12) wyrażenie przez przedsiębiorcę samej gotowości do dokonania naprawy czy wymiany nie jest wystarczające by uznać, że przedsiębiorca spełnił skutecznie swój obowiązek. Oczywiście w okolicznościach danej sprawy sformułowanie "niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności” będzie podlegało indywidualnej interpretacji i będzie zależne od przedmiotu umowy.

Jeśli przedsiębiorca otrzyma od konsumenta oświadczenie o obniżeniu ceny lub odstąpieniu przez niego od umowy może poinformować konsumenta, że takie uprawnienie jemu nie przysługuje, albowiem najpierw przedsiębiorca powinien mieć możliwość dokonać naprawy lub wymiany rzeczy wadliwej. Przy czym – jeśli przedsiębiorca dokonał choćby raz naprawy lub wymiany, a rzecz ma nadal wadę – konsument może skutecznie odstąpić od umowy lub żądać obniżenia ceny i nie musi czekać na ponowną naprawę czy wymianę rzeczy.

Przeanalizujmy zatem sytuację, w której konsument składa oświadczenie o odstąpieniu od umowy – co może zrobić przedsiębiorca? Jak się może bronić? Po pierwsze przedsiębiorca powinien zastanowić się jaki charakter ma wada fizyczna rzeczy tj. czy jest to wada istotna czy też nieistotna. Ponownie, wszystko zależy od okoliczności sprawy, jednakże jeśli w odniesieniu do danej rzeczy ewidentne jest, że stwierdzona wada nie wpływa na użyteczność rzeczy ani jej walory estetyczne najpewniej będziemy mieć do czynienia z wadą nieistotną. Tym samym zgodnie z treścią art. 560 § 4 k.c. konsumentowi w ogólne nie będzie przysługiwało prawo do odstąpienia od umowy. Po drugie, prawo do odstąpienia od umowy będzie ograniczone jeśli rzecz wadliwa jest tylko jedną ze sprzedanych konsumentowi i może być ona odłączona od innych rzeczy. Tytułem przykładu warto wskazać umowy dotyczące wykańczania lokali mieszkalnych "pod klucz” – przedsiębiorca nie tylko sprzedaje konsumentowi np. meble, ale także wykonuje inne prace (malowanie ścian, montaż sprzętu, kładzenie glazury, itd.), zatem trudno sobie wyobrazić, by w przypadku wady fizycznej jednej z rzeczy konsument odstępował od całej umowy. W świetle art. 565 k.c. uprawnienie konsumenta do odstąpienia od umowy ogranicza się jedynie do rzeczy wadliwych.

A co przedsiębiorca może zrobić, gdy konsument żąda obniżenia ceny? Otóż, oczywiście konsument nie ma tutaj całkowitej dowolności i nie może obniżać ceny bez ograniczeń. Bardzo pomocny w praktyce okazuje się przepis art. 560 § 3 k.c., zgodnie z którym obniżona cena powinna pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady. Innymi słowy należy przeprowadzić matematyczne działanie polegające na porównaniu ceny rzeczy bez wad z ceną rzeczy z wadą, a otrzymana różnica stanowić będzie cenę o jaką należy obniżyć wartość rzeczy wadliwej. W tym miejscu należy podkreślić, jak ważne jest profesjonalne sporządzenie umowy, bowiem dzięki odpowiednim postanowieniom kontraktu przedsiębiorca może ułatwić sobie późniejszą obronę w tym zakresie.

Na koniec warto przypomnieć przedsiębiorcom, że jeśli otrzymają od konsumenta żądanie usunięcia wady lub wymiany rzeczy albo oświadczenie o odstąpieniu od umowy powinni ustosunkować się do żądań najpóźniej w terminie 14 dni (art. 5615 k.c.). W innym przypadku uważa się, że uznano żądanie konsumenta za uzasadnione, a to może oznaczać dla przedsiębiorcy spore komplikacje.